“Có con đường nằm nghe nắng mưa…” (1)

3 Jan

1.
Sài Gòn xưa là Thành Gia Định. Năm 1859 quân Pháp nổ súng tấn công thành Gia Định. Đúng như lãnh binh quân Pháp, tướng De Genouilly, dự đoán, chỉ trong hai ngày tấn công bằng đường sông theo ngả Cần Giờ quân Pháp đã chiếm được thành, dù trong thành lúc ấy có đủ vũ khí và lương thực để một vạn quân có thể cầm cự trong hai năm. Tổng Trấn Gia Định lúc ấy là Võ Duy Ninh, dù mới nhậm chức nhưng vẫn giữ vững sĩ khí, anh dũng lãnh đạo binh sĩ chiến đấu với quân Pháp và bị thương. Sau khi thành Gia Định thất thủ, ông đã rút gươm tự sát. Hôm ấy là 17-02-1859.
Ngày nay quan Tổng Trấn Võ Duy Ninh được đặt tên cho một con đường nhỏ, nhiều hẻm hóc và hay bị ngập nước theo thủy triều ở khu vực Bình Thạnh.
2.
Sài Gòn vừa có đường Nguyễn Huệ lại có đường Quang Trung. Đường Quang Trung tuy là Hoàng Đế nhưng lại nằm ở Gò Vấp, dài thuột đến nỗi sau này qua địa phận Quận 12 phải đổi tên thành Tô Ký, còn Nguyễn Huệ tuy thân là nông dân nhưng chắc nhờ quen biết nên được bố trí nằm ở Quận Nhất, một con đường ngắn nhưng sầm uất nhất nhì thành phố với rất nhiều cao ốc và thường là nơi được tổ chức lễ hội hoa mấy ngày Tết.
3.
Có hai khu vực ở Sài Gòn đặt tên đường rất hay, một là khu Phường 2 quận Tân Bình, nơi được mệnh danh là Little HaNoi với những hàng quán Phở Hà Nội, Bún Chả, Miến Ngan, Bún Thang, Nếp Bắc…thứ hai là khu cứ xá Bắc Hải, thủ đô của các quán café, từ bình dân cho tới cao cấp.
Ở hai khu vực này đường phố được đặt tên theo núi và sông, trục dài sẽ mang tên núi và trục ngắn sẽ mang tên sông: Ở Phường 2 quận Tân Bình thì trục chính là tên núi như: Trường Sơn (đường vào Sân Bay Tân Sơn Nhất), rồi đến Đống Đa, Lam Sơn, Yên Thế… các trục ngang sẽ là tên các dòng sông như: Hát Giang, Cửu Long, Tiền Giang, Sông Thao, Đồng Nai, Sông Đáy, Sông Nhuệ, Sông Đà, Trà Khúc… Tương tự như vậy ở Khu Bắc Hải, trục núi là Trường Sơn, Châu Thới, Bửu Long, Thất Sơn, Hồng Lĩnh, Bạch Mã, Ba Vì… còn trục sông thì có Hương Giang, Cửu Long, Đồng Nai…
4.
“Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai
Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế”
Hai câu đối này rất nổi tiếng, nhưng ít người biết gốc tích của nó, tra Wiki được đoạn này, chép ra đây hầu chuyện:
Tương truyền Ngô Thì Nhậm và Đặng Trần Thường có quen biết với nhau.
Lúc Ngô Thì Nhậm được vua Quang Trung trọng dụng thì Đặng Trần Thường đến xin Nhậm tiến cử. Trông thấy vẻ khúm núm làm mất phong độ của kẻ sĩ, Nhậm thét bảo Thường:
Ở đây cần dùng người vừa có tài vừa có hạnh, giúp vua cai trị nước. Còn muốn vào luồn ra cúi thì đi nơi khác.
Đặng Trần Thường hổ thẹn ra về, rồi vào Namtheo Nguyễn Phúc Ánh.
Sau khi nhà Tây Sơn mất, các võ tướng và một số quan văn bị giải về Hà Nội để bị xử phạt đánh bằng roi ở Văn Miếu, trong số đó có Phan Huy Ích và Ngô Thì Nhậm. Chủ trì cuộc phạt đánh đòn đó là Đặng Trần Thường.
Vốn có thù riêng, Đặng Trần Thường kiêu hãnh ra vế câu đối cho Ngô Thì Nhậm:
Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai
Ngô Thì Nhậm khảng khái đáp:
Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế
Ngô Thì Nhậm bị đánh chết hôm đó.
Hầu như các đô thị lớn đều có con đường mang tên Ngô Thì Nhậm nhưng đặc biệt riêng ở Sài Gòn thì có đường Ngô Thời Nhiệm, một con đường nhỏ nhưng rất đẹp, rợp bóng cây và yên bình, ở Quận 3.
5.
Sài Gòn có những tên đường rất hay bị trùng, có khá nhiều. Do đó hỏi đường bạn phải nói kèm quận. Những tên đường nổi tiếng như đường Nguyễn Đình Chiểu, Lý Thường Kiệt, Lê Lợi… đều có đến 2 hoặc 3 đường ở các quận khác nhau. Cũng có khi là cùng một con đường nhưng lại đi qua 2 đến 3, thậm chí là 4 quận khác nhau, như đường Điện Biên Phủ, bắt đầu ở Quận 10, đi qua Quận 3, Quận 1 rồi kết thúc ở quận Bình Thạnh.
Ở Sài Gòn cũng có rất nhiều đường có tên là … Nối Dài, Sư Vạn Hạnh nối dài, Lê Hồng Phong nối dài… Đó là những con đường đúng bản chất là nối dài của một con đường nào đó nhưng số nhà thì có thể là riêng.
Ở Sài Gòn có rất nhiều tên đường được đặt theo tên chợ và có rất nhiều chợ được đặt tên theo con đường mà nó nằm trên đó, hoặc chí ít là cái cầu nơi người ta họp chợ, như những Vườn Chuối, Vườn Lài, Cầu Ông Lãnh, Cầu Muối, Bàn Cờ, Hạnh Thông Tây… Cá biệt như ở Gò Vấp có Chợ Cầu vì chợ nằm cạnh cầu, rồi người ta đặt tên cho cây cầu đó là Cầu Chợ Cầu.
Sài Gòn là một đô thị đang phát triển, tốc độ đô thị hóa được tính theo tốc độ sinh sản của những con đường. Ở các quận mới, tên đường được đánh số, không biết là do hết tên để đặt hay do người ta không kịp nghĩ ra tên cho chúng.
Những con đường được đánh số luôn tạo cảm giác không thân thuộc, chúng vô tri và gần như không gợi nhớ điều gì. Bên một Sài Gòn khác, gần gũi và thân thương với nhiều ký ức hơn như những Xóm Củi, Bến Đò, Bến Nghé, Cây Trâm, Cây Thị, Rạch Tra, Cầu Kinh…

15 phản hồi to ““Có con đường nằm nghe nắng mưa…” (1)”

  1. Gác Xép Tháng Một 3, 2012 lúc 6:29 sáng #

    Ngô Thời Nhiệm được đặt tên trại đi là kỵ húy với cái tên Hồng Nhậm của vua Tự Đức đó Phú.🙂

  2. Gác Xép Tháng Một 3, 2012 lúc 6:40 sáng #

    Mà cái hay của Sài Gòn là còn để yên cái tên đường kỵ húy này. Còn những tp khác thì không.

  3. .g.u.y Tháng Một 3, 2012 lúc 7:33 sáng #

    nhà ngoại em ở Quy Nhơn nằm trên đường Ngô Thời Nhiệm đấy : )bài viết nhiều thông tin em chưa biết, thiệt bổ ích!học lại 2 điều "luồn cuối", "khảng khái"

  4. Gi Li Pi Tháng Một 4, 2012 lúc 9:46 sáng #

    thông tin thật thú vị! cám ơn ng viết blog ^^

  5. chipchiu Tháng Một 6, 2012 lúc 6:09 sáng #

    Thích câu này "Cá biệt như ở Gò Vấp có Chợ Cầu vì chợ nằm cạnh cầu, rồi người ta đặt tên cho cây cầu đó là Cầu Chợ Cầu". Chúc cả nhà anh Phú vui khỏe dịp … cuối năm nhá.

  6. trandat2 Tháng Một 7, 2012 lúc 5:01 sáng #

    Trong bài "Trả Lại Em Yêu" của nhạc sĩ Phạm Duy có câu "…con đường Duy Tân, cây dài bóng mát…" . Không biết đường Duy Tân giờ là đường nào nhưng hình như hiện nay ở Vn không có con đường nào tên là Duy Tân, hay là nhà nước nghĩ rằng vua của triều Nguyễn sau 1858 không ai xứng đáng ?

  7. Khoa's blog Tháng Một 7, 2012 lúc 9:24 sáng #

    @ trandat2: Đường Duy Tân bây giờ là Phạm Ngọc Thạch đó bạn. Nhà của Trịnh Công Sơn vẫn còn số cũ 47C Duy Tân đó bạn.

  8. Mr 3X Tháng Một 9, 2012 lúc 1:08 sáng #

    Ở Đà Nẵng vẫn còn nguyên 1 con đường mang tên Duy Tân, đường nối với cầu Nguyễn Văn Trỗi ngang qua bộ chỉ huy QK5.

  9. PTN Tháng Một 10, 2012 lúc 2:56 sáng #

    Ở Hà Nội mới có đường Duy Tân, không dài lắm, nối giữa Phạm Hùng và Lê Thái Tống.

  10. PTN Tháng Một 10, 2012 lúc 2:57 sáng #

    Sory, Lê Thái Tông.

  11. Đàm Hà Phú Tháng Một 10, 2012 lúc 5:38 sáng #

    @Gác Xép: đúng là nhờ bác nói mình mới biết, bấy lâu nay cứ ngỡ tên ông bị người Sài Gòn đọc trại :)@.g.u.y: ờ, vậy là không chỉ SG có Ngô Thời Nhiệm rồi. Mình chưa bao giờ ở lâu ở Quy Nhơn, hy vọng năm nay có dịp ghé (nếu cá mập ko cắn)@Gi Li Pi, chipchiu: cảm ơn các bạn🙂

  12. Đàm Hà Phú Tháng Một 10, 2012 lúc 5:40 sáng #

    @trandat2: vụ đổi tên đường thì cũng có nhiều tranh cãi, tuy nhiên chắc không hẳn vì các vị vua không xứng đáng :)@Mr 3X, PTN: cảm ơn các bác đã bổ sung🙂

  13. Đàm Hà Phú Tháng Một 10, 2012 lúc 5:41 sáng #

    @Khoa's blog: cảm ơn bác đã giải thích hộ

  14. Dã Quỳ Tháng Một 11, 2012 lúc 9:59 chiều #

    đọc khúc này "Nguyễn Huệ tuy thân là nông dân nhưng chắc nhờ quen biết nên được bố trí nằm ở Quận Nhất" ..mà cười ngất hà :))ở HOU này cũng có 10 con đường tên VN đó. Tự Do, Bùi Thị Xuân …v.v..để hôm nào chạy ra đó chụp hình "khoe" bà con heng.

  15. Lam Trung Tháng Một 12, 2012 lúc 9:50 sáng #

    Về hai câu đối trên,cũng có tư liệu cho là của Phạm Đình Trọng và Nguyễn Hữu Cầu.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: